مقایسه فریمورک‌ های Django و Flask

عموما برنامه نویسانی که تازه وارد حوزه برنامه نویسی به خصوص زبان پایتون می شوند و قصد توسعه یک وب سایت٬ وب اپلیکیشن یا API را به این زبان داشته باشند احتمالا خیلی زود با فریمورک هایی نظیر Django و Flask رو به‌ رو خواهند شد.

این دو فریمورک از محبوب ترین ابزارهای توسعه وب در پایتون می باشند اما عملکرد٬ کارایی٬ فلسفه طراحی٬ ساختار پروژه و امکانات داخلی آن ها و شیوه استفاده از آن ها با یکدیگر تفاوت های زیادی دارد.

همین متفاوت بودن این دو فریمورک باعث شده که توسعه دهندگانی که در شروع کار هستند و می خواهند اولین پروژه های خود را بنویسند از خود بپرسند که Django بهتر است یا Flask ؟ 

پاسخ به این سوال چندان ساده نیست و نمی توان یکی از این فریمورک ها را نسبت به دیگری دارای برتری مطلق دانست. در واقع انتخاب درست به عواملی مانند اندازه پروژه، نوع محصول، تعداد اعضای تیم، نیازهای دیتابیس، سطح امنیت مورد انتظار، نحوه توسعه API، آینده پروژه و حتی تجربه برنامه‌ نویسان بستگی دارد.

از طرف دیگر مقایسه بین جنگو و فلسک در سال های اخیر به نسبت گذشته پیچیده تر هم شده است. هر دو فریمورک توسعه پیدا کردند و برخی از تصوراتی که قبلا راجع به این فریمورک ها بوده دیگر صحیح نیست. برای مثال نمی توان دیگر گفت Flask برای پروژه های کوچک هست و برای پروژه های بزرگتر حتما باید از Django استفاده کرد!

در این لحظه که این مقاله در حال نوشته شدن هست Django 6.0.8 در دسترس است و شاخه Django 5.2 نیز به‌ عنوان نسخه LTS پشتیبانی بلند مدت دارد. مستندات رسمی Flask نیز نسخه 3.1.3 را نشان می‌ دهند.

در ادامه قصد داریم این دو فریمورک را از جنبه های مختلف بررسی کنیم تا بتوانید براساس نیاز واقعی پروژه خود تصمیم بگیرید کدام برای شما مناسب تر است.

Django چیست؟

جنگو یک فریمورک توسعه وب مبتنی بر زبان پایتون هست که تلاش دارد بخش بزرگی از امکانات مورد نیاز یک برنامه وب را به صورت یکپارچه در اختیار توسعه دهنده قرار دهد.

جنگو معمولا در دسته فریمورک های Full-Stack قرار می گیرد به این معنا که خیلی از نیاز های متداول توسعه توسط ابزارهای داخلی پاسخ داده می شود یا راهکار استاندارد برای آن دارد.

برای مثال Django به‌ صورت داخلی امکاناتی برای موارد زیر دارد:

مدیریت URL ها و Routing

کار با دیتابیس از طریق ORM

سیستم Migration

مدیریت کاربران

احراز هویت و سطح دسترسی

فرم‌ها و اعتبارسنجی داده‌ها

Session

Cookie

Middleware

سیستم قالب

پنل مدیریتی Admin

سیستم Cache

مدیریت فایل‌ های Static و Media

ابزارهای تست

قابلیت‌ های امنیتی متنوع

مستندات رسمی Django نیز مجموعه گسترده‌ ای از API ها را برای امکانات داخلی جنگو در اختیار توسعه دهنده قرار داده است.

به همین دلیل وقتی پروژه ای را با جنگو آغاز می کنید تعداد زیادی از تصمیم های معماری اولیه از قبل برای شما گرفته شده تا عملکرد پروژه بهینه تر و استاندارد تر باشد.

البته این مورد هم می تواند به عنوان یک مزیت برداشت شود و هم به عنوان محدودیت شما را دچار چالش کند.

اگر دنبال یک ساختار استاندارد٬ منظم و قابل پیش بینی هستید جنگو گزینه بسیار قدرتمندی محسوب می شود اما اگر دوست دارید تمام اجزای سیستم خود را شخصا انتخاب کنید ممکن است ساختار Django برای شما بیش از حد آماده و از پیش تعیین شده باشد.

دقیقا اینجاست که یک توسعه دهنده براساس علاقه و نظرات شخصی خود تصمیم می گیرد از چه فریمورکی استفاده کند.

Flask چیست؟

Flask هم یک فریمورک براساس زبان پایتون هست اما فلسفه وجودی آن با جنگو تفاوت های بسیار قابل توجهی دارد.

در واقع از نظر تئور فلسک یک میکروسرویس محسوب می شود.

البته نباید تصور کنید چون به فلسک میکرو گفته می شود به این معنا هست که فقط باید برنامه های کوچک را با آن ساخت و توانایی ساخت پروژه های بزرگ را ندارد.

در خود مستندات رسمی Flask توضیح می دهند که مفهوم Micro بیشتر به کوچک و ساده نگه داشتن هسته فریمورک مربوط است و این فریمورک برخی از تصمیمات مانند انتخاب دیتابیس٬ ORM یا سیستم های اعتبارسنجی را به خود توسعه دهنده واگذاری می کند و مانند جنگو از پیش تعیین شده نیست.

هسته Flask امکانات اصلی توسعه یک برنامه وب را فراهم می‌ کند و امکانات تکمیلی معمولا از طریق کتابخانه‌ ها و Extension های مختلف به پروژه اضافه می‌ شوند.

Flask بر پایه ابزارهایی مانند:

Werkzeug برای بخش WSGI و Routing،

Jinja برای Template،

و Click برای ابزارهای Command Line ساخته شده است.

در نتیجه می‌ توانید با یک برنامه Flask بسیار کوچک شروع کنید و به مرور تنها امکاناتی را که واقعا لازم دارید به آن اضافه کنید.

این قابلیت برای خیلی از توسعه دهندگان به عنوان برگه برنده عمل می کنند و دوست دارند پروژه خود را از نظر ساختار و پیچیدگی تا جای ممکن کوچک نگه دارند و هر زمان که بخش های مختلف نیاز داشتند به مرور به پروژه خود اضافه کنند.

تفاوت Django و Flask:

همانطور که راجع این فریمورک ها خدمت شما عرض کردیم شاید بتوان مهم ترین فرق این دو فریمورک را در یک جمله خلاصه کرد:

Django امکانات و ساختارهای زیادی را از ابتدا در اختیار شما قرار می‌ دهد، در حالی که Flask آزادی بیشتری برای انتخاب اجزای پروژه به شما می‌ دهد.

به عبارت دیگر جنگو به شما می گوید این مسیر استاندارد ساخت پروژه است و شما باید از این مسیر پیروی کنید ولی فلسک می گوید این ابزارها برای توسعه پروژه در اختیار داری و معماری مورد نظر را خودت بساز!

همین تفاوت فلسفی تقریبا روی تمام بخش‌ های توسعه تاثیر می‌ گذارد.

1- مقایسه Django و Flask از نظر ساختار پروژه و سرعت توسعه:

Django برای سازمان دهی پروژه ها مجموعه ای از ساختار های مشخص را دارد و معمولا یک پروژه جنگو از یک پروژه اصلی و چند اپلیکیشن تشکیل می شود و هر اپلیکیشن می تواند وظیفه مشخصی مانند مدیریت کاربران٬ فروشگاه٬ پرداخت٬ وبلاگ یا سیستم سفارش را برعهده داشته باشد.

در پروژه های بزرگ این ساختار می تواند خیلی مفید باشد چون توسعه دهندگان جدید راحت تر متوجه سازمان پروژه می شوند.

اما در مقابل آزاد عمل Flask در انتخاب ساختار پوشه ها بیشتر است.

یک برنامه ساده فلسک می تواند حتی در یک فایل نوشته شود اما برای پروژه های بزرگ تر هم می توان ساختارهایی مانند:

Application Factory

Blueprints

Services

Repositories

Modules

استفاده کرد. خود مستندات Flask نیز برای توسعه برنامه‌ های بزرگ‌ تر استفاده از Blueprint ها و Application Factory را پوشش می‌ دهند.

بنابراین این تصور که Flask ساختار ندارد صحیح نیست و صرفا فلسک یک ساختار مشخص را به شما تحمیل نمی کند.

سرعت توسعه:

در خصوص سرعت توسعه پروژه هایی که از این فریمورک ها استفاده می کنند باید گفت که پروژه هایی که نیاز های معمول یک سامانه وب را دارند Django معمولا می تواند سرعت توسعه اولیه را افزایش دهد.

فرض کنید قصد دارید سامانه ای شامل موارد زیر بسازید:

ثبت‌ نام کاربران

ورود و خروج

سطح دسترسی

مدیریت اطلاعات کاربران

دیتابیس رابطه‌ ای

پنل مدیریت

فرم‌ های متعدد

مدیریت Session

ارسال ایمیل

مدیریت محتوا

بخش بزرگی از زیرساخت لازم برای چنین پروژه‌ ای در Django وجود دارد و توسعه دهنده درگیر نوشتن این موارد از صفر نیست.

برای مثال وجود Django Admin می‌ تواند به‌ تنهایی زمان قابل‌ توجهی از توسعه پنل داخلی یک سیستم را کاهش دهد.

در Flask ممکن است مجبور شوید برای همین قابلیت‌ ها چند Library یا Extension مختلف انتخاب و کانفیگ کنید.

اما داستان همیشه به نفع Django نیست.

اگر پروژه شما تنها چند Endpoint ساده دارد، افزودن ساختار کامل Django ممکن است ضرورتی نداشته باشد و تایم بیهوده را تلف کند.

برای یک Microservice کوچک یا API بسیار محدود، Flask می‌ تواند توسعه را ساده‌ تر کند.

در نتیجه:

برای پروژه‌ های Django اغلب شروع سریع‌ تری دارد ولی برای سرویس‌ های بسیار محدود و سفارشی، Flask می‌ تواند ساده‌ تر باشد.

2- مقایسه Django و Flask از نظر دیتابیس:

دیتابیس همیشه به عنوان یکی از مهم ترین بخش های هر پروژه می باشد و برای این فریمورک ها هم از مهم ترین بخش ها محسوب می شود.

دیتابیس در Django:

جنگو دارای ORM داخلی قدرتمندی است که به توسعه دهنده اجازه می دهد بدون اینکه درگیر نوشتن مستقیم دستورات SQL شود بخش زیادی از عملیات دیتابیس را با کد های پایتون انجام دهد.

این یک مزیت بسیار بزرگ هست که کاربر درگیر دستورات SQL نیست و امکان بروز مشکل و اشتباه را به شکل قابل ملاحظه ای کاهش می دهد.

برای مثال تعریف Model ٬ ایجاد رابطه بین جداول٬ Query گرفتن٬ Migration و بسیاری از عملیات دیگر از طریق ابزارهای داخلی جنگو انجام می شود.

Django به‌ طور رسمی از دیتابیس‌ های رابطه‌ ای مختلف پشتیبانی می‌ کند و مستندات رسمی برای محیط Production استفاده از PostgreSQL را پیشنهاد می‌ کنند. MariaDB، MySQL، SQLite و Oracle نیز در میان دیتابیس‌ های پشتیبانی‌ شده قرار دارند.

وجود یک ORM استاندارد باعث می‌ شود توسعه‌ دهندگان یک تیم معمولا از الگوی مشابهی برای دسترسی به اطلاعات استفاده کنند.

Migration ها نیز تغییر ساختار دیتابیس را مدیریت‌ پذیرتر می‌ کنند.

دیتابیس در Flask:

Flask به‌ صورت پیش‌ فرض ORM مشخصی را تحمیل نمی‌ کند.

این موضوع به معنای ضعف Flask در زمینه دیتابیس نیست بلکه بخشی از فلسفه طراحی آن است.

توسعه‌ دهنده می‌ تواند بر اساس پروژه از گزینه‌ هایی مانند:

SQLAlchemy

Flask-SQLAlchemy

SQLModel

MongoEngine

PyMongo

ابزارهای اختصاصی دیتابیس

استفاده کند و حتی مستندات رسمی فلسک هم الگوهایی برای کار با SQLAlchemy و MongoDB معرفی می کند.

Flask در انتخاب لایه دیتابیس آزادی بیشتری دارد، اما Django نیز می‌ تواند در معماری‌ هایی استفاده شود که بخشی از اطلاعات آن‌ ها خارج از ORM اصلی مدیریت می‌شود.

3- مقایسه سیستم احراز هویت:

اگر بخواهیم این دو فریمورک را براساس سیستم احراز هویت داخلی مقایسه کنیم باید بگوییم:

جنگو دارای سیستم احراز هویت داخلی هست و مفاهیمی مانند:

User

Password Hashing

Login

Logout

Session

Permission

Group

در این فریمورک به صورت پیش فرض تعیین شده اند و در بسیاری از پروژه ها همین زیرساخت می تواند نیاز های اصلی کاربران را برطرف کند.

اما Flask به صورت پیش فرض سیستم احراز هویت کامل مشابه Django ندارد و معمولا برای این منظور از کتابخانه ها و اکستنشن های مختلف استفاده می شود.

این آزادی در پروژه‌ هایی که نیازهای احراز هویت خاص دارند مزیت محسوب می‌ شود، اما از طرف دیگر مسئولیت انتخاب و هماهنگ کردن ابزارهای مختلف را بر عهده تیم توسعه قرار می‌ دهد.

4- مقایسه امنیت Django و Flask:

امنیت هم یکی از آن بخش های مهمی می باشد که نباید آن را فراموش کرد.

گاهی گفته می شود که جنگو امن است و فلسک امنیت پایین تری دارد. اما این جمله را نمی توان به شکل مطلق یک جمله درست دانست.

هر دو فریمورک می توانند برای ساخت برنامه های امن مورد استفاده قرار بگیرند اما رویکرد آن ها متفاوت می باشد

امنیت در Django:

Django بسیاری از ساز و کارهای امنیتی رایج را در خود فریمورک قرار داده است.

مستندات رسمی Django بخش‌ های مشخصی برای جلوگیری یا کاهش خطراتی مانند:

Cross-Site Scripting یا XSS

Cross-Site Request Forgery یا CSRF

SQL Injection

Clickjacking

Host Header attacks

مشکلات Session و Cookie

دارند و جنگو نسخه 6.0 همچنین پشتیبانی داخلی از Content Security Policy یا CSP را اضافه کرده است.

وجود این قابلیت‌ ها باعث می‌ شود بسیاری از تنظیمات امنیتی پایه با الگوهای استاندارد تری انجام شوند.

امنیت در Flask:

Flask نیز برای موضوعاتی مانند XSS، CSRF، Security Headers، محدودیت منابع و Host Header راهنماهای رسمی دارد.

با این حال Flask به دلیل ماهیت Minimal خود بخشی از تصمیم‌ های امنیتی را به برنامه‌ نویس واگذار می‌ کند.

یعنی توسعه‌ دهنده باید دقیق‌ تر تصمیم بگیرد که برای:

Authentication

CSRF

Validation

Authorization

Rate Limiting

Security Headers

از چه ابزارهایی استفاده خواهد کرد.

بنابراین نمی توانید بگویید فلسک ذاتا امن نیست! بلکه تفاوت اصلی اینجاست که جنگو تعداد بیشتری از تصمیم های امنیتی را از ابتدا برای شما گرفته هست ولی در فلسک دست شما برای انتخاب ابزار و شیوه های امنیتی باز تر هست.

طبیعی هست که توسعه دهنده اگر نتواند به شکل استاندارد و اصولی از ابزارهای امنیتی برای این فریمورک استفاده کند احتمال بروز مشکل در این فریمورک بالاتر می رود.

5- مقایسه Django و Flask برای ساخت REST API:

امروزه تعداد زیادی از پروژه‌ های Backend دیگر HTML نهایی تولید نمی‌ کنند و صرفا API در اختیار Frontend، اپلیکیشن موبایل یا سرویس‌ های دیگر قرار می‌ دهند.

هر دو فریمورک برای چنین کاربردی قابل استفاده هستند.

ساخت API با Django:

یکی از محبوب‌ ترین گزینه‌ ها برای Django استفاده از:

Django REST Framework یا DRF

است.

این ابزار امکانات گسترده‌ ای مانند:

Serializer

Validation

Authentication

Permission

ViewSet

Pagination

Filtering

Browsable API

را در اختیار توسعه‌ دهنده قرار می‌ دهد و ترکیب جنگو و DRF برای بک اند های بزرگ و API هایی که مدل پیچیده دارند بسیار رایج می باشد.

ساخت API با Flask:

Flask از ابتدا برای ایجاد Route های سبک و Response های JSON مناسب است و توسعه‌ دهنده می‌ تواند کتابخانه‌ های مورد نیاز خود را برای Serialization، Validation و Authentication اضافه کند.

برای API های محدود یا Microservice هایی که قرار نیست قابلیت‌ های زیادی داشته باشند، این رویکرد می‌ تواند بسیار جذاب باشد.

اما با افزایش پیچیدگی پروژه ممکن است تعداد وابستگی ها و تصمیم‌ های معماری بیشتر شود.

بنابراین اگر API شما دارای:

تعداد زیادی Model

Permission های پیچیده

User Management

پنل مدیریت

CRUD های متعدد

باشد، Django به همراه DRF می‌ تواند مزیت قابل‌ توجهی داشته باشد.

اگر یک سرویس کوچک با چند Endpoint مشخص دارید، Flask ممکن است سبک‌ تر و مستقیم‌ تر باشد.

6- مقایسه Django و Flask از نظر Async:

این قسمت نسبت به مقایسه‌ های قدیمی Django و Flask اهمیت بیشتری پیدا کرده است.

Django در نسخه‌ های جدید از View های Async و اجرای برنامه از طریق ASGI پشتیبانی می‌ کند.

در Django 6 بسیاری از بخش‌ها API های Async دارند و QuerySet ها نیز در بسیاری از عملیات، نسخه‌ های asynchronous ارائه می‌ کنند. البته هنوز تمام قابلیت‌های ORM کاملا Async نیستند برای مثال مستندات Django اعلام می‌کنند Transaction ها در حالت Async به‌صورت کامل پشتیبانی نمی‌ شوند.

Django تحت ASGI می‌ تواند برای سناریو هایی مانند:

Long Polling

Streaming

تعداد زیاد Connection

فراخوانی هم‌زمان API های خارجی

مناسب باشد.

Flask نیز از نسخه 2 به بعد اجازه تعریف View های Async را ارائه می‌ کند.

اما یک تفاوت معماری مهم وجود دارد.

Flask همچنان اساسا یک فریمورک WSGI است. مستندات Flask توضیح می‌ دهند که اجرای یک Async View لزوما ظرفیت پاسخگویی Worker به تعداد بیشتری Request را افزایش نمی‌ دهد هر Request همچنان یک Worker را درگیر می‌ کند.

بنابراین اگر Async بخش مرکزی معماری پروژه شماست، باید این تفاوت را هنگام انتخاب فریمورک در نظر بگیرید.

7- مقایسه عملکرد و سرعت Django و Flask:

یکی از پرتکرارترین سوال‌ ها این است:

Flask سریع‌ تر است یا Django؟

پاسخ کوتاه این است:

صرفا با نام فریمورک نمی‌ توان درباره سرعت نهایی یک برنامه تصمیم گرفت.

هسته Flask کوچک‌ تر است و امکانات کمتری به‌ صورت پیش‌ فرض فعال می‌ کند. بنابراین در مقایسه های بسیار ساده ممکن است سربار کمتری داشته باشد.

اما در یک پروژه واقعی، زمان پاسخ معمولا تحت تاثیر موارد دیگری قرار دارد:

Query های دیتابیس

تعداد Query ها

Index های دیتابیس

Redis

Cache

API های خارجی

Serialization

پردازش فایل

ساختار کد

Middleware ها

وب سرور

زیرساخت شبکه

فرض کنید یک API در Django با یک Query بهینه اطلاعات را برگرداند، اما همان API در Flask ده‌ ها Query غیرضروری اجرا کند.

در چنین شرایطی Django ممکن است بسیار سریع‌ تر باشد.

برعکس نیز امکان‌ پذیر است.

به همین دلیل انتخاب Flask صرفا با این استدلال که Flask سریع‌ تر است! تصمیم معماری درستی محسوب نمی‌ شود.

برای پروژه‌ هایی که عملکرد اهمیت زیادی دارد، بهترین راه انجام تست های واقعی روی پروژه هست.

8- مقایسه Django و Flask برای کار تیمی:

در پروژه ای که با یک یا دو برنامه نویس در حال نوشته شدن هست آزادی عمل Flask می تواند جذاب باشد.

اما وقتی تعداد اعضای تیم افزایش پیدا می کند استاندارد بودن ساختار پروژه اهمیت بیشتری پیدا می کند.

پروژه های جنگو معمولا شباهت ساختاری بیشتری به یکدیگر دارند و این ویژگی کمک می کند موارد زیر بهتر هندل شود:

ورود برنامه‌نویس جدید به تیم

بازبینی کد ها

نگهداری بلند مدت

تقسیم پروژه به App های مختلف

استاندارد سازی Development

در Flask اگر ساختار راهنمای مشخصی وجود نداشته باشد، هر توسعه‌ دهنده ممکن است ساختار متفاوتی پیشنهاد کند.

البته یک تیم حرفه‌ای Flask می‌ تواند با تعریف وظایف داخلی این مشکل را کاملا برطرف کند.

9- نگهداری پروژه در بلند مدت:

اگر معماری یک پروژه قرار است ظرف سه ماه توسعه پیدا کند انعطاف پذیری Flask ممکن است مزیت بزرگی باشد اما اگر قرار است این توسعه برای چند سال ادامه پیدا کند.

موضوعاتی مانند:

سازگاری Library ها

Upgrade

Documentation

Convention

Dependency Management

Security Updates

اهمیت بیشتری پیدا می‌ کنند.

Django به دلیل یکپارچه بودن بسیاری از قابلیت‌های خود می‌تواند Dependencyهای خارجی کمتری برای نیازهای پایه داشته باشد.

در Flask معمولاً بخش بیشتری از قابلیت‌ها توسط Packageهای مستقل تأمین می‌شوند و تیم باید وضعیت نگهداری آن‌ها را نیز بررسی کند.

البته Dependency کمتر همیشه به معنای نرم‌افزار بهتر نیست، اما برای پروژه‌های بسیار بلندمدت نکته قابل‌توجهی است.

میزبانی Django و Flask روی هاست پایتون:

یکی از مواردی که هر توسعه دهنده فریمورک جنگو و فلسک باید در نظر داشته باشد این است که لزوما نیاز نیست برای راه اندازی پروزه خود در اینترنت و آنلاین کردن آن به سراغ سرور مجازی برود.

خیلی از وب سایت ها٬ api ها و پنل های مدیریتی را چه در پروژه های کوچک یا متوسط می توان روی یک هاست تخصصی پایتون اجرا کرد به شرط آنکه زیرساخت هاست امکان اجرای اپلیکیشن های پایتون را داشته باشد.

هاست پایتون پارس وب سرور برای میزبانی پروژه‌ های مبتنی بر Python طراحی شده و از فریمورک‌ هایی مانند Django و Flask پشتیبانی می‌ کند.

در این سرویس امکان انتخاب نسخه Python وجود دارد و توسعه‌ دهنده می‌ تواند پروژه خود را با نسخه‌ ای سازگار با فریمورک و کتابخانه‌ های مورد استفاده اجرا کند.

یکی از تفاوت های مهم هاست پایتون با هاست معمولی امکان مدیریت پکیج ها و نصب وابستگی های پروژه های پایتون می باشد.

در هاست پایتون دسترسی SSH و امکان نصب کتابخانه ها با pip در نظر گرفته می شود و بنابراین کتابخانه هایی که پروژه های جنگو و یا Flask به آن وابسته هستند را می توان در محیط اجرای پروژه نصب و مدیریت کرد.

از نظر دیتابیس نیز محدود به SQLite نیستید. این هاست ها از دیتابیس‌ هایی مانند MySQL، PostgreSQL و Redis پشتیبانی می‌ کند. در نتیجه پروژه‌ های Django که به PostgreSQL یا MySQL متصل هستند و همچنین پروژه‌ هایی که برای Cache، Session یا برخی پردازش‌ های جانبی از Redis استفاده می‌ کنند، قابلیت میزبانی روی این سرویس را دارند.

پروژه‌ های Flask نیز می‌ توانند به‌ صورت اپلیکیشن‌ های مبتنی بر WSGI اجرا شوند و برای آن‌ ها امکان استفاده از محیط مجازی Python، نصب کتابخانه های اختصاصی و اتصال به دیتابیس فراهم است. به همین دلیل استفاده از Flask به معنای نیاز قطعی به VPS نیست و برای بسیاری از API ها، وب‌ اپلیکیشن‌ ها، سرویس‌ های داخلی و پروژه‌ های کوچک و متوسط، هاست پایتون می‌ تواند کافی باشد.

در کنار محیط اجرای Python، امکاناتی مانند cPanel ٬ SSL ، مدیریت فایل‌ ها و دیتابیس نیز باعث می‌ شوند بخش قابل‌ توجهی از مدیریت پروژه بدون نیاز به مدیریت مستقیم سیستم‌ عامل سرور انجام شود. این مسئله مخصوصا برای توسعه‌ دهندگانی مفید است که می‌ خواهند روی توسعه نرم‌ افزار تمرکز کنند و درگیر نصب و نگهداری وب‌ سرور، تنظیم سیستم‌ عامل، بروزرسانی سرویس‌ های سرور و سایر وظایف مدیریتی VPS نشوند.

هاست پایتون یا سرور مجازی؟

برای انتخاب بین هاست پایتون و VPS باید به نوع پروژه دقت زیادی داشت. در بسیاری از پروژه‌ های معمولی Django و Flask، تهیه VPS از ابتدای کار ضروری نیست. هاست پایتون می‌تواند نیازهایی مانند اجرای فریمورک، نصب کتابخانه‌ ها، اتصال به دیتابیس، SSL و مدیریت فایل‌ ها را پوشش دهد و هزینه و پیچیدگی مدیریت زیرساخت را کاهش دهد.

در مقابل، زمانی که پروژه به دسترسی کامل Root، نصب سرویس‌ های سیستمی اختصاصی، تنظیمات خاص وب‌ سرور، معماری پیچیده Docker، پردازش‌ های دائمی و سنگین، Worker های متعدد یا منابع سخت‌افزاری بسیار بالا نیاز داشته باشد، استفاده از VPS یا سرور اختصاصی می‌ تواند انتخاب مناسب‌ تری باشد.

بنابراین برای راه‌اندازی خیلی از پروژه هامی‌توان ابتدا از هاست پایتون استفاده کرد و بدون نیاز به مدیریت یک سرور مجازی، پروژه را در محیطی سازگار با Python اجرا کرد. در صورت افزایش ترافیک یا پیچیده‌ تر شدن معماری نیز می‌ توان متناسب با نیاز پروژه منابع یا نوع سرویس میزبانی را ارتقا داد.

مزایا و معایب Django و Flask:

اگر بخواهیم به صورت مختصر به مزیت ها و معایبی که این دو فریمورک دارند اشاره کنیم باید موارد زیر گفته شود:

مزایای Django:

از مهم ترین مزیت های جنگو می توان به موارد زیر اشاره کرد:

امکانات کامل داخلی:

خیلی از نیاز های معمول وب اپلیکیشن ها بدون وابستگی های متعدد قابل پیاده سازی هستند.

ORM قدرتمند:

کار با دیتابیس‌ های رابطه‌ ای و Migration ها بسیار ساختار یافته است.

Django Admin:

وجود جنگو ادمین به توسعه دهنده کمک می کند خیلی از امکانات مورد نیاز را بدون نوشتن کد در اختیار داشته باشد.

Authentication و Permission:

نیازی نیست بسیاری از زیرساخت‌ های مربوط به کاربران را از ابتدا طراحی کنید.

ساختار استاندارد:

برای تیم‌ ها و پروژه‌ های بلندمدت بسیار مفید است.

امنیت:

قابلیت‌ های امنیتی زیادی به‌ صورت داخلی در فریمورک وجود دارند.

اکوسیستم گسترده:

پکیج‌ ها و پروژه‌ های زیادی بر اساس جنگو توسعه یافته‌ اند.

معایب Django:

هیچ فریمورک و سامانه ای بدون نقطه ضعف نیست و جنگو هم از این قاعده مستثنی نمی باشد به طور کلی برای نقاطه ضعف جنگو می توان گفت:

ساختار بیشتر:

برای یک API فوق‌ العاده کوچک ممکن است جنگو بزرگ‌ تر از نیاز پروژه باشد.

آزادی کمتر در برخی تصمیم‌ ها:

Django درباره بسیاری از موضوعات ابزارهای از پیش تعیین شده دارد و توسعه دهنده باید در چارچوب مشخص حرکت کند.

یادگیری اولیه بیشتر:

تازه‌کار باید مفاهیم بیشتری را یاد بگیرد و در مقایسه با فلسک پیچیدگی بیشتری دارد.

وابستگی بیشتر بخش‌ های پروژه به فریمورک:

جایگزینی بعضی اجزای اصلی جنگو ممکن است به سادگی فریمورک فلسک نباشد.

مزایای Flask:

برای مزیت های Flask می توان گفت:

سادگی هسته:

شروع کار بسیار سریع است و این فریمورک از هسته بسیار ساده برخوردار است.

انعطاف معماری:

توسعه‌ دهنده می‌ تواند ORM، Authentication و سایر ابزارها را انتخاب کند و نیاز نیست مطابق با چارچوب های از پ پیش تعیین شده فریمورک حرکت کند.

مناسب برای سرویس‌ های کوچک:

اگر پروژه بزرگ نیست و برای API های کوچک و میکروسرویس ها بسیار می تواند جذاب و سریع باشد.

کد Boilerplate کمتر در پروژه‌ های ساده:

برای یک سرویس محدود مجبور نیستید ساختار بزرگی ایجاد کنید.

کنترل بیشتر:

تیم معماری پروژه می‌ تواند تقریبا تمام اجزای اصلی را بر اساس نیاز خود انتخاب کند و فقط بخش هایی را اضافه کند که واقعا پروژه به آن نیاز دارد.

معایب Flask:

فلسک هم مانند جنگو خالی از عیب نیست و می توان موارد زیر را به عنوان معایت و ضعف های آن برشمرد:

نیاز به تصمیم‌ های معماری بیشتر:

آزادی زیادی که در Flask وجود دارد همیشه به عنوان یک مزیت نیست و تیم توسعه باید در خصوص هر بخش تصمیم گیری کند و این می تواند در پروژه های بزرگ که از این فریمورک استفاده می کنند سرعت توسعه را کم کند.

وابستگی های بیشتر در پروژه‌ های پیچیده:

چون خود فلسک به صورت پیش فرض فقط یک هسته سبک و انعطاف پذیر هست باید برای بخش های مختلف ابزار و اکستنشن های مختلفی را اضافه کرد که با رشد پروژه این موارد می تواند وابستگی های زیادی ایجاد کند و پروژه را پیچیده تر کند.

نبود Admin داخلی مشابه Django:

چون فلسک از پنل ادمین داخلی مانند جنگو برخوردار نیست کار را می تواند برای پروژه هایی که به پنل ادمین وابسته هستند دشوار کند و هزینه و زمان توسعه را افزایش دهد.

ریسک معماری نامنظم:

اگر تیم توسعه یک نقشه مشخص برای پروژه نداشته باشد در پروژه های بزرگ ممکن است به یک ساختار پیچیده و مبهم تبدیل شود.

Django Admin یکی از بزرگ‌ ترین مزیت‌ های Django:

در قسمت مزیت های جنگو به Django Admin اشاره کردیم که به عنوان یک مزیت ویژه برای جنگو محسوب می شود.

Django می‌ تواند بر اساس Model های پروژه، یک پنل مدیریتی قدرتمند ایجاد کند.

توسعه‌ دهنده سپس می‌ تواند بخش‌ هایی مانند:

لیست اطلاعات

جستجو

فیلترها

فرم ایجاد اطلاعات

ویرایش اطلاعات

حذف اطلاعات

سطح دسترسی کاربران

را سفارشی کند که برای بسیاری از سامانه‌ های سازمانی، CRM ها، فروشگاه‌ ها، سیستم‌ های مدیریت محتوا و پروژه‌ های Backend، وجود چنین ابزاری بسیار ارزشمند است.

در نهایت کدام را انتخاب کنیم؟ Django یا Flask؟

اگر بخواهیم کل مبحث را به صورت خلاصه بیان کنیم باید بگوییم:

Django بیشتر بر استاندارد سازی و ارائه امکانات آماده تمرکز دارد و Flask بیشتر بر سادگی هسته و آزادی توسعه‌ دهنده تمرکز می‌ کند.

هیچکدام بر دیگری الویت و برتری ندارند.

اگر قرار است یک سیستم تجاری با تعداد زیادی قابلیت، دیتابیس رابطه‌ ای، کاربران متعدد، Permission، Admin و API های مختلف بسازید، Django احتمالا انتخاب منطقی‌ تری خواهد بود.

اگر یک سرویس کوچک، Microservice، Integration Service یا API محدود می‌ سازید و می‌ خواهید کنترل بیشتری روی اجزای پروژه داشته باشید، Flask می‌ تواند انتخاب بسیار خوبی باشد.

مهم‌ترین اشتباه این است که Framework را صرفا بر اساس محبوبیت، مقایسه های ساده یا این جمله که پروژه من کوچک یا بزرگ است انتخاب کنید!

قبل از تصمیم‌ گیری، بهتر است چند سوال را پاسخ دهید:

پروژه در دو سال آینده چقدر رشد خواهد کرد؟

چند توسعه‌دهنده روی آن کار خواهند کرد؟

آیا Admin Panel نیاز دارید؟

Authentication چقدر پیچیده است؟

چند Model و رابطه دیتابیسی خواهید داشت؟

آیا API محور هستید؟

آیا معماری Async بخش مهمی از سیستم است؟

آیا تیم شما تجربه بیشتری با Django دارد یا Flask؟

چقدر می‌ خواهید اجزای زیرساخت را خود شما انتخاب کنید؟

پاسخ این سؤال‌ها معمولا فریمورک مناسب را مشخص خواهد کرد.

سوالات متداول درباره Django و Flask:

در ادامه برخی سوالات رایج در خصوص این دو فریمورک که برای توسعه دهندگان پیش می آید پاسخ خواهیم داد.

برای شروع برنامه‌ نویسی وب Django بهتر است یا Flask؟

فلسک برای مشاهده سریع مفاهیم اولیه وب ساده تر است اما جنگو تصویر کامل تری از توسعه یک وب اپلیکیشن به شما می دهد. بنابراین اگر قصد ورود حرفه ای به حوزه بک اند را دارید یادگیری هر دو می تواند ارزشمند باشد.

برای استخدام Django بهتر است یا Flask؟

این موضوع به بازار کار و نوع شرکت بستگی دارد. مهم‌ تر از فریمورک، تسلط بر Python، HTTP، Database، API Design، Git، Testing، Linux و معماری Backend است.

آیا می‌توان Flask را در پروژه‌ های بزرگ استفاده کرد؟

بله این تصور که میکروسرویس بودن فلسک به معنی استفاده در پروژه های کوچک است اشتباه می باشد و برای پروژه های بزرگ هم راهکار های مناسبی تعریف کرده است و می توان از آن استفاده کرد.

آیا Django برای REST API مناسب است؟

بله. Django به همراه Django REST Framework یکی از گزینه‌ های قدرتمند برای توسعه REST API های بزرگ و دیتابیس‌ محور محسوب می‌ شود.

آیا Flask برای REST API مناسب است؟

بله. به‌ خصوص برای API ها و سرویس‌ هایی که محدوده مشخصی دارند، سادگی Flask می‌ تواند مزیت مهمی باشد.

کدام Framework سریع تر است؟

در Benchmark های بسیار ساده Flask ممکن است اجزای کمتری داشته باشد، اما عملکرد برنامه واقعی به معماری، دیتابیس، Query ها، Cache، I/O و … بستگی دارد. بهتر است پروژه واقعی تست گرفته شود.

هیچکدام از این دو فریمورک برتری مطلق ندارند ولی برای پروژه های کوچک اگر از این دو فریمورک استفاده شود فلسک احتمالا عملکرد بهتری را نشان می دهد چون اجزای کمتری را هم دارد.

برای فروشگاه اینترنتی Django بهتر است یا Flask؟

برای فروشگاه‌ های بزرگ و سیستم‌ هایی با تعداد زیادی سفارش٬ کاربر٬ مدل و پرمیشن ها امکانات داخلی Django معمولا توسعه را ساده‌ تر می‌ کنند.

برای Microservice جنگو بهتر است یا Flask؟

در Microservice های کوچک Flask معمولا انتخاب طبیعی‌ تری است، اما اگر سرویس دارای قابلیت‌ های متعددی باشد، Django نیز می‌ تواند گزینه مناسبی باشد.

برای دیتابیس NoSQL حتما Flask لازم است؟

خیر. Flask انتخاب دیتابیس را آزاد می‌ گذارد و از این نظر انعطاف بیشتری دارد اما انتخاب فریمورک نباید فقط با معیار SQL یا NoSQL انجام شود.

Django امن است و Flask امن نیست؟

این مقایسه دقیق نیست. Django امکانات امنیتی بیشتری را به‌صورت پیش فرض فراهم می‌ کند، در حالی که در Flask مسئولیت انتخاب و تنظیم بخشی از این ابزارها بیشتر برعهده توسعه‌ دهنده است.

جمع‌ بندی:

جنگو و فلسک هر دو از فریمورک هایی هستند که برای توسعه دهندگان از جایگاه خاصی برخوردار می باشند و رویکرد متفاوتی را برای حل یک مسئله مشترک یعنی توسعه برنامه های وب با پایتون ارائه می کنند.

جنگو مجموعه ای از ابزارهای استاندارد را در قالب یک فریمورک در اختیار توسعه دهنده قرار می دهد که بخش های زیادی را از ابتدا برای کاربر تعیین کرده است و توسعه دهنده باید در این چارچوب به توسعه پروژه خود بپردازد و پنل جنگو ادمین هم باعث می شود بتواند بسیاری از سامانه های تجاری و دیتابیس محور را با سرعت بالایی توسعه داد.

از طرف دیگر فلسک یک هسته کوچک و انعطاف پذیر هست که به توسعه دهنده اجازه می دهد تنها ابزارهایی را به پروژه اضافه کند که واقعا به آن نیاز دارد و از قبل برای توسعه دهنده تصمیم گیری نشده که حتما باید از این ابزار یا در این چارچوب به توسعه بپردازد.

چنین رویکردی برای Microservice ها، API های محدود و پروژه‌ هایی که معماری سفارشی دارند بسیار مناسب است.

بنابراین شاید این سوال خیلی مناسب نیست که گفته شود:

Django بهتر است یا Flask؟

بهتر است این سوال را به این شکل اصلاح کنیم و بگوییم:

برای نیازها، تیم، معماری و آینده این پروژه، Django انتخاب منطقی‌ تری است یا Flask؟

اگر پروژه به امکانات کامل و استاندارد های آماده نیاز دارد، Django معمولا نقطه شروع بسیار قدرتمندی است.

اگر آزادی معماری، هسته سبک و انتخاب مستقل اجزای سیستم برای شما اولویت دارد، Flask گزینه جذاب‌ تری خواهد بود.

در نهایت بهترین فریمورک آن فریمورکی است که علاوه بر نیازهای امروز پروژه، هزینه توسعه، نگهداری و گسترش آن در آینده را نیز کاهش دهد.